Algemeen
Inwoners betalen belasting aan zowel de gemeente, als de provincie en het waterschap. We geven in dit deel van deze atlas daarom ook een beeld van de totale decentrale lasten. Zo’n totaalbeeld is de som van de bedragen die huishoudens jaarlijks aan de verschillende decentrale overheidslagen moeten betalen, puur omdat zij ergens wonen en een auto bezitten.
Complicaties berekenen totaalbeeld
Een dergelijk totaalbeeld schetsen blijkt echter complex. Simpelweg sommeren blijkt niet mogelijk. Dat komt door de waterschappen.[i] Allereerst vallen waterschapsgrenzen niet altijd samen met grenzen van provincies en gemeenten. Binnen circa 50 gemeenten zijn twee, soms zelfs drie waterschappen actief en betalen huishoudens dus verschillende tarieven afhankelijk van waar zij precies wonen. In deze gevallen kan per gemeente wel een (naar inwonertal) gewogen tarief worden berekend.
Een tweede complicatie is dat waterschappen tarieven voor eigenaren van gebouwen en grond kunnen differentiëren. Het tarief dat een eigenaar van een gebouw of grond betaalt hangt dan af van de ligging binnen het waterschap.[ii] In 2024 passen 10 waterschappen (48 procent) tariefdifferentiatie toe voor eigenaren van gebouwen.
Een laatste complicatie is dat enkele waterschappen (een deel van) het wegennet in het waterschapsgebied onderhouden. Ze kunnen hiervoor een wegenheffing opleggen aan de belastingbetalers in het gebied waar de wegen worden onderhouden. Waterschap Scheldestromen (in Zeeland) onderhoudt wegen in zijn gehele beheersgebied. In de andere vier waterschappen wordt de wegenheffing maar in een deel van het gebied opgelegd. In de Wet herverdeling wegenbeheer uit 1997 is vastgelegd in welke gemeenten waterschappen het wegennet onderhouden. Sinds 1997 zijn echter veel gemeenten gefuseerd. Het waterschap dat in het grootste deel van Noord-Holland actief is (Hollands Noorderkwartier) draagt het wegenbeheer dit en de komende jaren over aan de gemeenten. We hebben uitgezocht in welke gemeenten waterschappen anno 2024 wegen onderhouden.
Samenstelling totale decentrale lasten
De totale decentrale lasten zoals deze hier worden gepresenteerd bestaan voor huurders uit de afvalstoffenheffing en in een deel van de gemeenten een rioolheffing (gemeente), provinciale opcenten en de zuiveringsheffing en de ingezetenenheffing van de waterschappen. Voor eigenaar-bewoners komen hier de ozb (gemeente) en heffing gebouwd (waterschap) nog bij.
[i] Zie ook C. Hoeben (2017), Totale decentrale lasten huishoudens in kaart gebracht, ESB, 102 (4745), 12 januari 2017, blz. 42-44.
[ii] Vóór 2009 was het verplicht om tariefdifferentiatie toe te passen als het belang dat eigenaren bij het waterschapswerk hadden van plek tot plek verschilde. Ieder waterschap stelde hierbij zelf de mate van differentiatie vast. Dit kon ertoe leiden dat belastingbetalers in lagergelegen gebied meer betaalden, omdat het waterschap voor hen wél en voor de rest van het gebied geen water weg hoefde te pompen. Sinds de wet Modernisering Waterschapsbestel (2009) is tariefdifferentiatie niet langer verplicht en is wettelijk vastgelegd wanneer tariefdifferentiatie kan worden toegepast en wat de maximale differentiatie is.
Geen dalingen
In geen enkele gemeente dalen de totale decentrale lasten voor huishoudens met een koopwoning. De stijging is met 0,6 procent het kleinst in Dongen. Een woningeigenaar betaalt gemiddeld 4,1 procent minder voor de ozb, de afvalstoffenheffing daalt 5,0 procent en de rioolheffing blijft in deze gemeente gelijk. De gemeente verlaagd de ozb voor woningeigenaren. Tegelijk stijgen de tarieven voor niet-woningen. De gemeente wil hiermee de ozb-tarieven meer in lijn brengen met de landelijke gemiddelden. De gemeente verlaagt de afvalstoffenheffing eenmalig door geld te onttrekken aan de voorziening. [i]
Dongen maakt deel uit van waterschap Brabantse Delta. De waterschapslasten voor eigenaar-bewoners stijgen gemiddeld 8,3 procent. De zuiveringsheffing stijgt 8,5 procent, de ingezetenenheffing 7,9 procent en woningeigenaren zijn gemiddeld 15,4 procent meer kwijt aan de heffing gebouwd. De opcenten op de motorrijtuigenbelasting stijgen in Noord-Brabant 2,5 procent.
Grootste stijgingen
De decentrale lasten voor eigenaar-bewoners stijgen net als voor huurders het sterkst in Wijdemeren (24,2 procent). De gemeentelijke woonlasten stijgen in deze gemeente voor eigenaar-bewoners gemiddeld 21,9 procent. De rioolheffing stijgt het sterkst, namelijk met 56,2 procent, gevolgd door de afvalstoffenheffing (26,1 procent). In 2023 heeft de provincie de gemeente onder preventief financieel toezicht geplaatst. De gemeente heeft daarom onder meer de kostendekkendheid van de afvalstoffen- en rioolheffing onderzocht. Door de verhoging zijn beide heffingen in 2024 kostendekkend. De ozb stijgt gecorrigeerd voor de waardeontwikkeling van woningen 8,2 procent.
Wijdemeren is onderdeel van waterschap Amstel, Gooi en Vecht. De lasten voor woningeigenaren stijgen daar gemiddeld 32,9 procent. De stijging van alle heffingen komt voornamelijk doordat het waterschap door technische problemen een paar jaar geen belastingen heeft kunnen innen en hierdoor hogere rentelasten heeft. De provinciale opcenten stijgen 3,1 procent in Zuid-Holland.
Figuur bij kaart 66 Mutatie totale decentrale lasten eigenaar-bewoner gerangschikt van laagste naar hoogste
